Soms vraag ik me af in hoeverre een auteur soms worstelt met zijn tekst.
Vertrekt hij vanuit een twijfel of heeft hij alles netjes op een rij als hij aan de tekst begint?
Weet hij bij voorbaat waar zijn weg hem naartoe zal leiden of niet? Weet hij waar hij zal landen?
"Wittgenstein, as I have argued, thinks that the skeptic’s doubt is incoherent and therefore nonsense. He held this position already in the Tractatus (see TLP 6.51) and his later writings are all in continuity with it", lees ik in de nieuwe publicatie van Andrea Kern.
6.51
Scepticism is not irrefutable, but palpably senseless, if it would doubt where a question cannot be asked.
For doubt can only exist where there is a question; a question only where there is an answer, and this only where something can be said.
Ik spreek mij niet uit over de argumenten die Andrea Kern aanbrengt om tot haar stelling te komen, maar mij lijkt er alvast een verschil tussen die stelling en het naakte citaat van Wittgenstein.
6.51
Skeptizismus ist n i c h t unwiderleglich, sondern oenbar unsinnig, wenn er bezweifeln will, wo nicht gefragt werden kann. Denn Zweifel kann nur bestehen, wo eine Frage besteht; eine Frage nur, wo eine Antwort besteht, und diese nur, wo etwas g e s a g t werden ka n n
Sceptische twijfel (is twijfel niet per definitie sceptisch?) of sceptiscisme is nonsens ALS het zou betwijfelen waar geen vraag gesteld kan worden.
In heel het oeuvre van Wittgestein is dat trouwens de enige keer dat hij het woord "Skeptizismus" gebruikt.
Het is een beetje flauw van mij om dat in deze context aan te halen.
Is "sceptisch" niet per definitie "twijfel"?
En "twijfel" is wel degelijk een dingetje bij Wittgenstein.
Maar desalniettemin zou ik graag nog even in de boosheid volharden.
In de "Nachlass" van Wittgenstein zitten nog twee verwijzingen naar scepsis en ik vind het doodzonde dat deze niet vermeld worden in een boekje met de titel "Wittgenstein en scepticisme".
Het spel begint niet met twijfel over de vraag of iemand kiespijn heeft, want dat zou – om het zo maar te zeggen – niet overeenkomen met de biologische functie van spelen in ons leven. De meest eenvoudige, primitieve vorm is een reactie op de noodkreten en gebaren van de ander, een reactie van medelijden, of iets dergelijks. We troosten, we willen helpen. Je zou kunnen denken: omdat twijfel een verfijning, in zekere zin een verbetering, van het spel is, zou het waarschijnlijk het meest gepast zijn om met twijfel te beginnen. (Net zoals je zou kunnen denken dat, omdat het vaak goed is dat een oordeel beredeneerd is, de keten van redenen oneindig zou moeten doorgaan voor een perfecte rechtvaardiging van een oordeel.)
Laten we ons eens voorstellen dat twijfel en overtuiging niet via taal worden uitgedrukt, maar louter via handelingen, gebaren en gezichtsuitdrukkingen. Dit zou het geval kunnen zijn bij zeer primitieve mensen of dieren. Stel je bijvoorbeeld een moeder voor wiens kind huilt en zijn wang vasthoudt. Een mogelijke reactie hierop is dat de moeder probeert het kind te troosten en er op een of andere manier voor te zorgen. Er is hier niets dat twijfel zou kunnen oproepen over de vraag of het kind daadwerkelijk pijn heeft. Een ander voorbeeld is dit: de reactie op het huilen van het kind is meestal zoals zojuist beschreven, maar onder bepaalde omstandigheden gedraagt de moeder zich sceptisch. Ze schudt misschien achterdochtig haar hoofd, onderbreekt het troosten en verzorgen van het kind en is zelfs af en toe onwillig en onverschillig, waarbij ze onwil en onverschilligheid uitdrukt. Stel je nu eens een moeder voor die vanaf het begin sceptisch is: als het kind huilt, haalt ze haar schouders op en schudt ze haar hoofd; misschien kijkt ze het soms onderzoekend aan, bestudeert ze het; in uitzonderlijke gevallen doet ze aarzelende, zelfs vage pogingen om het te troosten of te verzorgen. – Als we zulk gedrag zouden zien, zouden we het zeker geen scepsis noemen; het zou ons (alleen) vreemd en dwaas lijken. "Het spel kan niet beginnen met twijfel" betekent: we zouden het geen 'twijfel' noemen als het spel ermee zou beginnen.
MS 119, 111-115
Das Spiel beginnt nicht mit dem Zweifel, ob Einer Zahnweh hat, denn das entspräche – sozusagen – nicht der biologischen Funktion,des Spiels in unserm Leben. Seine einfachste || primitivste Form ist eine Reaktion auf die Klagelaute & Gebärden des Anderen, eine Reaktion des Mitleids, oder dergleichen. Wir trösten, wollen helfen. Man kann denken, || : weil der Zweifel eine Verfeinerung, in gewissem Sinne, Verbesserung des Spiels ist, so wäre es wohl das allerrichtigste, mit dem Zweifel gleich anzufangen. (Ähnlich wie man denkt, weil es oft gut ist, wenn ein Urteil begründet ist, so müßte zur vollkommenen Rechtfertigung eines Urteils die Kette der Gründe in's Unendliche weitergehen.)
Denken wir uns den Zweifel & die Überzeugung nicht durch eine Sprache, sondern bloß durch Handlungen, & Gebärden, Mienen, ausgedrückt. So könnte es etwa bei sehr primitiven Menschen, oder bei Tieren sein. Denken wir also eine Mutter, deren Kind schreit & sich dabei die Wange hält. Eine Art der Reaktion hierauf ist (also) die, daß die Mutter das Kind zu trösten trachtet & es, auf irgend eine Art & Weise, pflegt. Hier ist nichts was dem Zweifel daran entspricht, ob das Kind wirklich Schmerzen habe. Ein anderer Fall wäre (nun) der: die Reaktion auf die Klage des Kindes ist für gewöhnlich die eben geschilderte || beschriebene, unter gewissen Umständen aber ist || verhält sich die Mutter skeptisch. Sie schüttelt dann etwa mißtrauisch den Kopf, unterbricht das Trösten & Pflegen des Kindes, ja ist sogar || gelegentlich unwillig & teilnahmslos || ja gibt Äußerungen des Unwillens & der Teilnahmslosigkeit || äußert Unwillen & Teilnahmslosigkeit. Nun aber denken wir uns die Mutter, die von vornherein skeptisch ist: Wenn das Kind schreit, zuckt sie die Achseln & schüttelt den Kopf; eventuell || manchmal sieht sie es forschend || prüfend an, untersucht es; in Ausnahmsfällen || ausnahmsweise macht sie zögernde || auch vage Versuche es zu trösten || & zu pflegen. || des Tröstens oder Pflegens.– Sähen wir ein solches Verhalten, so würden wir es durchaus nicht das der Skepsis nennen, es würde uns (nur) seltsam & närrisch anmuten. “Das Spiel kann nicht mit dem Zweifel anfangen” heißt: wir würden es nicht ‘Zweifel’ nennen, wenn das Spiel damit anfinge.
Waar begint het spel Andrea?
Een troost voor Andrea:
Maar is dat een afdoende antwoord op de toespraken van de idealisten, of de scepsis van de idealisten, of de geruststellingen van de realisten, op wat de idealisten (of realisten) ons vertellen: "Er bestaan fysieke objecten", is onzin? Voor hen is het geen onzin. Men zou kunnen zeggen: men zou hen kunnen antwoorden: maar een antwoord zou zijn: deze bewering, of het tegendeel ervan, is een misleidende poging om iets uit te drukken dat niet op die manier kan worden uitgedrukt. En dat het misleidend is, kan worden aangetoond; maar dat lost hun probleem niet op. Men moet beseffen dat wat zich aan ons voordoet als de eerste uiting van een probleem of het antwoord daarop, nog steeds volkomen onjuist kan zijn, en helemaal niet de juiste uitdrukking. Net zoals iemand die terecht kritiek levert op een schilderij waar niets te bekritiseren valt, en een onderzoek nodig is om de juiste uitdrukking van de kritiek te vinden, en een onderzoek nodig is om het juiste aanvalspunt van de kritiek te vinden. Wanneer je iemand terecht bekritiseert, richt je je kritiek vaak eerst op iets wat niet thuishoort. Een onderzoek is nodig om het juiste aanvalspunt te vinden.
Maar we stuiten voortdurend op dergelijke misplaatste pogingen.
MS 172 12-13
Ist es aber eine genügende Antwort auf die Reden der Idealisten, oder der Realisten || Skepsis der Idealisten, oder die Versicherungen der Realisten || auf das was uns die Idealisten(, oder Realisten) sagen; || : “Es gibt physikalische Gegenstände” ist Unsinn? Für sie ist es doch nicht Unsinn. Es wäre zu sagen || Man könnte ihnen antworten || Eine Antwort wäre aber: diese Behauptung, oder ihr Gegenteil, sei fehlgegangener Versuch, (das || etwas) auszudrücken, was so nicht auszudrücken ist. Und daß er fehlgeht läßt sich zeigen; damit ist aber ihre Sache noch nicht erledigt. Man muß | eben zur Einsicht kommen, daß das was sich uns als erster Ausdruck einer Schwierigkeit oder ihrer Beantwortung anbietet noch ein ganz falscher || gar nicht ihr richtiger Ausdruck sein mag. So wie der welcher ein Bild mit Recht tadelttadeln wird wo nicht zu tadeln ist & eine Untersuchung nötig ist den richtigen Ausdruck des Tadels zu finden. || & es einer Untersuchung bedarf, den richtigen Angriffspunkt des Tadels zu finden. || mit Recht tadelt, zuerst oft da den Tadel anbringen wird, wo er nicht hingehört, & es eine Untersuchung braucht um den richtigen Angriffspunkt des Tadels zu finden.
Solchen verunglückten Versuchen begegnen wir aber auf
Schritt & Tritt.
P.S.
Ik wist niet dat zowel "the knower" als "the doubter" vrouwelijk waren.


Geen opmerkingen:
Een reactie posten