Jef Delvaux

Wie zijn de invloedrijkste intellectuelen van Vlaanderen?
Het eerste wat bij mij opkomt is de vraag of je een intellectueel genoemd kan worden als je die vraag stelt. Als ik al voor mezelf zou kunnen bepalen wie het meeste invloed uitoefende op mijn denken, dan lijkt het mij nattevingerwerk om dat te bepalen voor iemand anders. Ik heb bij God geen idee wie het meeste invloed uitoefende op jullie denken.

"Uiteraard is elke lijst een momentopname", schrijft Joël De Ceulaer.
Dat is dan weer wel helemaal mijn ding.
De vraag is dan over welk moment het precies zou gaan. Het moment dat de lijst van deelnemers aan de enquête werd samengesteld lijkt me een cruciaal moment. Op dat ogenblik waren de tien mensen die met die lijst bezig waren ongetwijfeld de invloedrijkste intellectuelen van Vlaanderen.
Maar soit, als het over het moment gaat wil ik graag meedoen.
Ook al omdat ik chagrijnig ben dat ik schromelijk over het hoofd werd gezien.
Bij deze alsnog mijn top drie.
Op twee en drie ex aequo de twee dames die daarnet aan de carrefour in Herent pennen en sleutelhangers van Vredeseilanden stonden te verkopen. Ongetwijfeld de invloedrijkste intellectuelen van Vlaanderen want ik koos voor de pennen. En dat zal u dus geweten hebben.
De enige reden dat ze niet op nummer één beland zijn is hun anonimiteit. Een anonieme intellectueel, het is jammer genoeg nog niet van deze tijd.
Op nummer één: Jef Delvaux.
Een anonieme (in de betekenis van "tot gisteren was zijn bestaan mij volledig ontgaan") twitteraar op wiens account ik louter per toeval belandde. Hij heeft er de mij onbekende Elena Epaneshnik geretweet.
"In the beginning there was Beauty. Then we tried to define it."
Intellectueel uitdagend vind ik dat.

Massimo Pigliucci

Massimo Pigliucci wrote a book.
"How to be a stoic."
For obvious reasons, I didn't read the book. I don't want to be a stoic.
Massimo Pigliucci wrote a blog.
"What do I disagree about with the ancient stoics."
Since I don't want to be a stoic, that article arouses my interest.
https://howtobeastoic.wordpress.com/2017/12/26/what-do-i-disagree-about-with-the-ancient-stoics/


Indeed, the Stoics themselves were very clear about the necessity to update their view of the world, as well as on the fact that they were not enslaved to whatever their predecessors happened to believe. In letter XXXIII to Lucilius Seneca writes:

“The truth will never be discovered if we rest contented with discoveries already made. Besides, he who follows another not only discovers nothing but is not even investigating. What then? Shall I not follow in the footsteps of my predecessors? I shall indeed use the old road, but if I find one that makes a shorter cut and is smoother to travel, I shall open the new road. Men who have made these discoveries before us are not our masters, but our guides. Truth lies open for all; it has not yet been monopolized. And there is plenty of it left even for posterity to discover.” (10-11)

I belong to that posterity Seneca is talking about, so I feel free to accept or reject whatever I find sensible in his teachings, those of Epictetus, and so forth. The problem, though, is that the development of Stoicism has been “interrupted,” so to speak. While Buddhism, say, or Confucianism, or Christianity, have developed as continuous (and more or less highly branching) traditions since their inceptions, Stoicism as an active school of thought died around the II century CE.
True, it has in the meantime influenced major thinkers, from many of the Church Fathers to Descartes and Spinoza, and it even underwent a brief revival during the Renaissance. But it is only with the modern efforts of people like Larry Becker, Don Robertson, Bill Irvine and others that it has been reborn like the Phoenix and has become a viable philosophy for modern living. That leaves a gap of 18 centuries, during which both philosophy and especially science have progressed quite a bit. I see that gap as an opportunity to reshape things while keeping the spirit of ancient Stoicism as alive as possible.

[A fairly useless debate often arises at this point: “but is it still Stoicism?” Who knows? And who is to tell? Is modern Christianity really Christianity? What about modern Buddhism? I think that so long as people are inspired by these traditions and they keep an honest attitude toward maintaining what they see as the core of those traditions, then all is fine and good. But if you are interested in pointless debates about the true nature of philosophies and religions, the Sophistry Club is meeting around the corner. Have fun!]

I want to write a book.
"How to be a sophist."
I am inspired by this tradition and I 'll keep an honest attitude toward maintaining what I see as the core of this tradition. The core of the sophist tradition is "the essence doesn't change."
Let me give you an example.
https://iainews.iai.tv/articles/should-i-kill-myself-or-have-a-cup-of-coffee-the-stoics-and-existentialists-agree-on-the-answer-auid-924

Should I kill myself or have a cup of coffee? The Stoics and Existentialists agree on the answer

Saturday 06^th November

Drinking coffee is not a blasé choice, but an affirmation that life is worth living

Skye C. Cleary | Visiting Professor at Columbia University, City College of New York, and Barnard College
Massimo Pigliucci | K.D. Irani Professor of Philosophy at the City College of New York.

64 30.6K 3477 Google +

When every day many of us wake up to read about fresh horrors on our fresh horrors device, we might find ourselves contemplating the question as to whether, as Albert Camus supposedly put it, one should kill oneself or have a cup of coffee. If there is any philosopher who is famous for contemplating suicide, it’s Camus who, in a more serious tone, proposed that, “There is but one truly serious philosophical problem and that is suicide.”[1]

The existentialists and Stoics are notorious for being at loggerheads on many issues. Yet Simone de Beauvoir, who was much less famous for her views on suicide than Camus, gives an example that shows the existential answer isn’t so far removed from the Stoic one – a fascinating case of philosophical convergence, two millennia apart.

In 1954, Beauvoir was awarded France’s most prestigious literary prize for her book The Mandarins, in which the main character Anne contemplates suicide. When once she saw the world as vast and inexhaustible, she now looks at it with indifference: “The earth is frozen over; nothingness has reclaimed it.” Her great love affair has collapsed, her daughter has grown up and no longer needs her, and she finds her profession unfulfilling. It’s not only that she feels her life no longer counts, but also existing is torturous and her memories are agony. Suicide seems like an escape from the pain. Clutching the brown vial of poison, Anne hears her daughter’s voice outside and it jars her into considering the effect of her death on other people. “My death does not belong to me,” she concludes, because “it’s the others who would live my death.”

___

 "If having a cup of coffee is a blasé return to the quotidian, then that’s just not good enough. However, if one embraces the coffee as a meaningful part of one’s existence, for example, as an affirmation that life is worth living, then choose your espresso and leap into the day."
___

In her later autobiography, Beauvoir said that she wanted Anne’s survival in her mundane existence to seem like a defeat.[2]  This outcome implies not only that suicide is difficult, but that its difficulty lies in the fact that apathy is not a viable option – which one of the characters suggests earlier in the book. Living isn’t just about breathing; living implies that you actively recognize value in life, which Anne found in her relationships. Other people don’t always infuse our life with joy, but they can certainly give it meaning. 

Nevertheless, embracing life and living passionately when one is despondent about existence is easier said than done. There is no explicit answer in The Mandarins. In typical existential style, it’s up to us to work it out for ourselves, to figure out what gives our life meaning. However, elsewhere, Beauvoir gives a more active interpretation: “Change your life today. Don't gamble on the future, act now, without delay,”[3] implying that we might only get one life, so let’s treat it as a gift and make the most of it. If having a cup of coffee is a blasé return to the quotidian, then that’s just not good enough. However, if one embraces the coffee as a meaningful part of one’s existence, for example, as an affirmation that life is worth living, then choose your espresso and leap into the day. 

The Stoic philosopher Epictetus provides a more direct answer. Suicide is ethically acceptable, but only under extreme circumstances. He uses a famous analogy, with a house on fire, full of smoke: “Don’t believe your situation is genuinely bad – no one can make you do that. Is there smoke in the house? If it’s not suffocating, I will stay indoors; if it proves too much, I’ll leave. Always remember – the door is open.”[4] The choice is up to you: if you truly think the situation is unbearable, the door is open. But if you stay, you accept the responsibility of doing whatever it takes to live a life worth living.

In book II.15 of the Discourses Epictetus is told that a friend is starving himself to death, a common form of suicide in ancient times. He rushes to him and offers support, but discovers that the friend is letting himself die for no good reason at all. Tellingly, Epictetus then says: “If your decision is justified, look, here we are at your side and ready to help you on your way; but if your decision is unreasonable, you ought to change it.”

And what counts as a reasonable decision? The Stoics, practical philosophers that they are, tell us by example. Zeno, the founder of the school, let himself die of starvation because he was too old, fragile and dependent on others to be able to contribute any more to society; Cato the Younger, the archenemy of Julius Caesar, committed suicide in order not to be used as a political pawn by the tyrant; and Seneca tells us of an unnamed slave, captured after a battle, who decided that death was preferable to slavery.

___
 "No one knows when our time is up. But precisely because we don’t know when life is going to end, the Stoics say that we should live every moment to the fullest, engaging our life in the here and now."
___

But there is a positive flip side to this coin: what makes a life worth living is being useful to others, trying to make the world a better place, our relationships with people we love, and our freedom as moral agents. So long as we have those things, even in limited measure, we stay. And the very fact that there is an open door is a guarantee of freedom for the Stoics. It’s the reassuring knowledge that, if things are really unbearable, you can walk out. As Seneca put it, liberty is as close as your wrists.

No one knows when our time is up. But precisely because we don’t know when life is going to end, the Stoics say that we should live every moment to the fullest, engaging our life in the here and now. If we do things that we don’t enjoy, or are not important, we are wasting the only resource for which people cannot possibly pay us back: time. As Seneca puts it: “Hold every hour in your grasp. Lay hold of today’s task, and you will not need to depend so much upon tomorrow’s. While we are postponing, life speeds by.”[5] Marcus Aurelius, the philosopher-emperor, agrees: “A limit of time is fixed for you, which if you do not use for clearing away the clouds from your mind, it will go and you will go, and it will never return.”[6]

So the answer to Camus’ question is the one given by Epictetus: no, you shouldn’t commit suicide so long as you are up to do what Marcus called the job of a human being. Grab a cup of joe, and focus on appreciating and creating meaningful relationships, projects to pursue, useful things to contribute to others, and things to learn for yourself. So long as that’s true, do as Anne does, and stay. If, however, the room gets too smoky for you (and we are not talking about cigarette smoke, which would be a problem for a lot of existentialists), then you do have the option to walk through the door. Stoics and existentialists agree that meaning in life does not come from the outside; it is constructed by you as a moral agent. Therefore, the decision as to whether to commit suicide or have a cup of coffee is also entirely yours. So far as the two of us are concerned, we are about to head out to the nearest java joint. Care to join us?

---

[1] Camus, Albert. 2000. The Myth of Sisyphus. Translated by Justin O'Brien. London: Penguin. Original edition, 1942, 3.

[2] de Beauvoir, Simone. 1968. Force of Circumstance. Translated by Richard Howard. Middlesex, England: Penguin Books, 283.

[3] Schwarzer, Alice. 1984. After The Second Sex: Conversations with Simone de Beauvoir. Translated by Marianne Horwarth. New York: Pantheon Books, 29.

[4] Discourses I, 25.17-18

[5] I. On Saving Time, 2

[6] Meditations II.4


What is the essence?

« Non, je ne suis pas existentialiste. Sartre et moi nous étonnons toujours de voir nos deux noms associés (…) Sartre est existentialiste, et le seul livre d’idées que j’ai publié, le mythe de Sisyphe, était dirigé contre les philosophies dites existentialistes (15 novembre 1945)
Deux semaines avant sa mort Camus écrivait à un professeur américain : L’existentialisme chez nous aboutit à une théologie sans dieu et à une scholastique dont il était inévitable qu’elles finissent par justifier des régimes d’inquisition.(Essais, 1965). On ne peut qu’admirer la persévérance de ces critiques littéraires et de ces historiens de la pensée qui passent outre à de telles prises de position et qui, aujourd’hui encore, taxent d’existentialiste celui qui écrivit dans le Mythe de Sisyphe (1942) : L’existentialisme est un suicide philosophique.
http://www.guichetdusavoir.eu/viewtopic.php?f=2&t=6587&view=print

Maybe we can talk about it over a cup of coffee.

Gert

De eindejaarsvraagjes in Humo.
De trend die elk jaar terugkeert: de wereld verhardt, te weinig empathie, geen respect meer ....

Gert staat in het onderwijs en is klastitularis.
Hij heeft nogal een balorige klas dit jaar en al vrij snel maakten collega's hun beklag.
Hij kaartte het probleem aan.
"Wie van jullie vindt dat er een probleem is in deze klas?", vroeg hij de bende pubers.
Vrijwel alle vingers gingen de lucht in.
Op zich is het natuurlijk positief dat nagenoeg de ganse groep de situatie als problematisch ervaart.
"Wie van jullie vindt dat hij zelf mee verantwoordelijk is voor het probleem?"
Aanvankelijk ging er geen enkele vinger de lucht in, maar na enig aandringen - "allé mannen zeg" - was er toch een tweetal dat bereid was een deel van de verantwoordelijkheid voor zich te nemen.
"Wie van jullie vindt dat er bij de vorige vraag te weinig mensen hun hand hebben opgestoken?"
Gelukkig is er nog unanimiteit in deze maatschappij te vinden.
Zijn we niet een beetje in onze puberteit blijven hangen?


(Beste geschreven - en gelezen - dit jaar : http://vijfvoortwaalf.blogspot.be/2017/05/the-keynote-speaker.html )

De zittenblijver

Ongetwijfeld is er een groot verschil tussen de academische wereld en de politieke wereld.
Interview van Joël De Ceulaer met Carl Devos.
Volgens die laatste moet Theo Francken opstappen omdat hij gelogen heeft.

"Liegen".

Moeten we ernstig discussiëren over het voorstel van Bogaert?
"Nee. Daarvoor is het te extreem."
...

"Je moet mensen uitleggen waarom het geen goed voorstel is. Wijs het af, maar voer het debat ..."

Ongetwijfeld is er een groot verschil tussen "ernstig discussiëren" en "het debat voeren".
Indien dat niet zo is zou men kunnen zeggen dat Carl Devos van gedacht veranderd is.
Men zou echter ook kunnen zeggen dat Carl Devos in één van beide gevallen gelogen heeft.
Of men zou kunnen zeggen dat Carl Devos de materie niet volledig onder de knie heeft.

In de politieke wereld moet men in dat geval opstappen.
In de academische wereld zittenblijven.

Johan Bonny

https://www.kerknet.be/bisdom-antwerpen/artikel/bij-de-kribbe-stopt-de-woordenkramerij-van-deze-wereld

Bij de kribbe stopt de woordenkramerij van deze wereld

Bisdom Antwerpen

'Het Woord is vlees geworden en het heeft onder ons gewoond'. Herlees de homilie die Mgr. Johan Bonny op kerstdag uitsprak in de Antwerpse kathedraal.

​Lezingen van kerstdag: Jes. 52, 7-10 / Hebr. 1, 1-6 / Joh. 1, 1-18

Goede vrienden,
De adventskrans heeft plaats gemaakt voor de kerststal. Vannacht hebben we het kind Jezus neergelegd in de kribbe, bij Jozef en Maria.  We hebben juist het Gloria gezongen: 'Eer aan God in den hoge, en vrede op aarde aan de mensen die Hij liefheeft'.  Met deze woorden vulden de engelen de stilte van de kerstnacht. Ik mag u allen een zalig en gelukkig kerstfeest wensen!

Waarvoor zijn we hier? Om Gods lof te zingen en om elkaar vrede te wensen, de vrede van Kerstmis, de vrede van de Heer.

Vannacht hebben we het kerstverhaal uit het Evangelie van Lucas gehoord. Vanmorgen komt het Evangelie uit de proloog van Johannes. Het is geen vertelling, maar een meditatie. Johannes vertelt niet over Kerstmis, maar denkt erover na. Het verhaal van Kerstmis hebben we al vaak beluisterd. We kennen het bijna vanbuiten. Maar wat is de diepere betekenis van het kerstverhaal? Die vraag houdt ons bezig. Midden de proloog van Johannes staat deze indrukwekkende zin: 'Het Woord is vlees geworden en het heeft onder ons gewoond'.

Het Woord van God is 'vlees' geworden! Het is een bijzonder sterke uitdrukking.

Hoe kan zo iets verhevens als het Woord een vleselijk lichaam aannemen? Wat kan het Woord erbij winnen om nog 'vlees' te worden? Is dat geen aftocht voor het Woord of een degradatie? Toch zijn er aanknopingspunten. Als twee ouders zoveel van elkaar houden dat uit hun liefde een kindje wordt geboren, kun je ook zeggen dat hun liefde de gestalte van een nieuwe mens aanneemt. Hun liefde krijgt letterlijk nieuwe handen en nieuwe voeten, het krijgt een nieuw lichaam in hun kindje. Hun liefde woont niet langer in onderlinge gevoelens en verlangens alleen, ze woont voortaan ook in een nieuwe mens 'van vlees en bloed', in hun nieuwe kindje.  Zo iets gebeurt op Kerstmis: Gods Woord woont niet langer in Gods hart en in Gods taal alleen, het woont voortaan ook in een nieuwe mens 'van vlees en bloed', in het nieuwe kind van Bethlehem.
Wat is het drama van onze wereld, eeuw na eeuw? Dat de meeste van onze woorden nooit vlees en bloed worden, nooit een lichaam krijgen. Integendeel, je zou bijna het omgekeerde kunnen zeggen: dat zovele lichamen steeds weer in woorden verdwijnen.

Het is bijna de rode draad van onze geschiedenis: dat lichamen weer verdampen tot woorden.

Kan ik dat concreet maken? Ja. Hoeveel internationale instellingen organiseren geen peperdure congressen zonder dat het oorlogsgeweld vermindert? Hoeveel overheden subsidiëren geen academische rapporten over sociale vraagstukken, terwijl de tegenstelling tussen arm en rijk blijft groeien, ook bij ons? Hoeveel kranten, tijdschriften, persberichten en internetsites vullen niet dagelijks het nieuws, zonder dat iemand in beweging komt? Hoeveel akkoorden worden niet gesloten in de politiek, hoeveel beloften worden niet gemaakt, die nooit de proef op de som zullen doorstaan? Veel woorden zijn als luchtkastelen: ze scheppen fantastische vooruitzichten, maar raken de werkelijkheid niet. Ze blijven hangen in de lucht. Wie betaalt daarvoor de prijs? Wie anders dan zovele mensen van vlees en bloed. Gewone mensen die wachten op daden. Terecht vrezen zij dat ook hun leven en hun hoop zullen verdwijnen in de woordenkramerij van deze wereld.
Goede vrienden, vandaag kijken we naar de kerststal en zeggen we met de evangelist Johannes: hier gebeurt iets anders!  Hier keert God de logica van de wereld om. Hier verdampt geen mens van vlees en bloed tot woorden, maar verenigt het Woord zich met een mens. In de kribbe ligt geen boek, geen redevoering, geen krantenartikel, geen partijprogramma, geen interview, zelfs geen catechismus, maar een kind, een kleine mens van vlees en bloed.

Bij de kribbe stopt de woordenkramerij van deze wereld.

Hier begint de menswording van het Woord, de proef op de som, de overgang van 'verbale afstand' naar 'lijfelijke nabijheid'. Waarom waren de herders op Kerstmis zo blij? Waarom verlangen eenvoudige mensen van alle tijden zo naar Kerstmis? Omdat ze al veel te lang doorhebben hoe lege woorden klinken, ook over God, en omdat ze eindelijk iets nieuws willen zien, iets echts, in een mens van vlees en bloed. Het kind van Kerstmis zegt niets en moet zelfs niets zeggen.  Het moet er vooral zijn, tastbaar en voelbaar, in een warm lichaam, met echte ogen en oren, met echte handen en voeten.

'Het Woord is vlees geworden en het heeft onder ons gewoond'. Daarover gaat het kerstfeest.

Kunnen we daarmee iets aanvangen? Ongetwijfeld. Is het alleen aan onze woorden te horen dat wij christen zijn, of is het ook te voelen aan onze lijfelijke aanwezigheid?  Dat God zelfs de rauwe echtheid van ons bestaan van zijn Woord kan vervullen: dat is de Blijde Boodschap van vandaag.
Graag wens ik u een zalig en een gelukkig kerstfeest.

Gepubliceerd op maandag 25 december 2017 - 16:37

Als de woordenkramerij van deze wereld bij de kribbe stopt, dan is de vraag of de bisschop tot bij de kribbe geraakt is.

Het Woord is vlees geworden!
Zalig kerstfeest.

Leon Heuts

Voorwoord: Echte verandering

Leon Heuts
Hoofdredacteur Filosofie Magazine

Volgens Niccolò Machiavelli vormen goede bedoelingen en politiek handelen vaak een slecht huwelijk. U moet daarbij weten dat voor Machiavelli politiek de kunst van de bestendigheid is. De boel bij elkaar houden is belangrijker dan moreel gelijk krijgen.

Het lijkt een zwaktebod, maar dat is het niet. Alleen vanuit bestendiging, luidt een belangrijk machiavellistisch inzicht, zijn echte veranderingen mogelijk. Moralisten eisen vaak met veel drama veranderingen, maar het politieke handwerk van geduld, verbinding zoeken en soms concessies doen, achten ze in strijd met hun idealen.

Het gevolg is dat wat ze willen bereiken geen stap dichterbij komt. En misschien is dat ook precies wat ze willen, en schuilt achter alle goede bedoelingen juist angst om echt te veranderen.

Dat is ook een groot gevaar van de #metoo-beweging. Die is terecht begonnen met veel morele verontwaardiging, maar diezelfde boosheid kan echte verandering in de weg staan. Zo oogt het heel daadkrachtig om enkele beroemde mannen als viespeuken te ontmaskeren en uit te stoten. En laten we eerlijk zijn: they had it coming. Maar worden ze niet geofferd opdat alles bij het oude kan blijven? Het probleem van mannelijk seksisme zit natuurlijk veel dieper, en is veel meer alledaags.

Hetzelfde geldt voor de emotionele steun op social media, opvallend vaak van mannen. Veel morele woede, maar die vervliegt alweer snel.
                                           
Verandering – het woord zegt het al – gaat over een plek geven aan het andere. Dat andere dient zich dringend aan: een einde aan de vanzelfsprekende witte patriarchale orde, ruimte voor zowel diversiteit als echte gelijkheid. De vraag is hoe we die nieuwe orde gaan bestendigen. Er worden politiek handwerk, oprechte betrokkenheid en introspectie gevraagd – vooral ook van witte mannen.

https://www.filosofie.nl/nl/artikel/48516/voorwoord-echte-verandering.html


Jammer.
Echt jammer.
We zullen eens van trui veranderen.
Door hem te bestendigen uiteraard.

Bart Sturtewagen

Het doosje bestaat niet

Bart Sturtewagen 
is hoofdcommentator van deze krant.  In 'Boeiende tijden' reflecteert hij over de actualiteit van de voorbije week.

Wat zou het toch fijn zijn als de waarheid iets was dat iemand op een briefje heeft geschreven, waarna hij het briefje in een doosje heeft gestopt en dat doosje in de grond heeft verborgen. Het zou dan volstaan op de juiste plaats te graven, het doosje te vinden, het open te maken, het briefje aan te treffen en vervolgens met luide stem De Waarheid voor te lezen.

Helaas, zo is het niet. Zo is het overigens nooit geweest. Maar de hang naar het kennen van de enige echte waarheid lijkt vandaag groter dan ooit. We zijn nooit met zoveel informatie omringd geweest en ook de meningen­industrie over die informatie is omvangrijker dan ooit. Het vertrouwen in de waarachtigheid van die informatie staat op een laag pitje.

Toen Donald Trump bijna een jaar geleden pas de eed had afgelegd als 45ste president van de Verenigde Staten, startte hij meteen zijn eerste rel. Er waren volgens hem nooit meer mensen op een inauguratie afgekomen dan toen. Zelfs nadat televisiebeelden en tellingen het tegenovergestelde ondubbelzinnig hadden aangetoond, bleef zijn woordvoerder, Sean Spicer, dat feit bestrijden. Zoveel koppige onzin was niet meer vertoond sinds Comical Ali, Saddam Hoesseins woordvoerder, bleef ontkennen dat er Amerikaanse troepen in Bagdad waren. Trumps communicatieadviseur, Kellyanne Conway, schoot Spicer te hulp met de stelling dat hij zich op alternative facts had gebaseerd. Spicer is intussen allang afgevoerd, maar ‘alternatieve feiten’ zijn als woord van 2017 een blijvertje. Net zoals fake news al in de campagne van Trump een centrale rol speelde en dat daarna is blijven doen.

De waarheid als goudmijn

Het is een merkwaardige paradox. We hebben nooit grotere rekenkracht gehad dan vandaag en er bestaat een dynamische wetenschap van algoritmes om de onmetelijke hoeveelheid data te ordenen en er bruikbare en dus winstgevende patronen in te ontdekken. Maar het eindresultaat is een grondig wantrouwen in de kennis die dat oplevert.

Het statuut van ‘feiten’ is gedevalueerd tot louter aannames. Daarom worden ze steeds vaker tussen aanhalingstekens geplaatst. Erger: er heerst een nauwelijks nog te weerleggen vermoeden dat zogenaamde feiten slechts geselecteerde en gemanipuleerde gegevens zijn die tot doel hebben een verwrongen versie van de waarheid op te dringen. De onvolkomenheid van onze kennis is dus niet het gevolg van onze beperkte mogelijkheid om de feiten te kennen, maar van een bewuste inspanning om feiten te kneden tot nuttige instrumenten in een ideologische strijd. Fouten komen, bij veronderstelling, niet voort uit onzorgvuldigheid, maar uit bewuste keuzes.

Opvallend nochtans is dat het geloof dat er ‘echte feiten’ schuilgaan achter de ‘alternatieve feiten’ sterker is dan ooit. Het geloof dat er een briefje in het doosje zit en dat dat doosje alleen nog maar moet worden gevonden, heeft elke storm doorstaan. Het is net die overtuiging die de stelling voedt dat achter het zogenaamde nieuws, een onbezoedelde en kenbare goudmijn van waarheid schuilgaat. We moeten alleen doelgerichter en dieper graven.

Het blijkt uit aforismen als: iedereen heeft recht op zijn eigen mening, maar niet op zijn eigen feiten. En het blijkt uit de overtuiging dat het mogelijk en dus noodzakelijk is feiten te scheiden van opinie. Vlaams minister-president Geert Bourgeois benadrukte dat deze week nog op de lanceringsdag van Statistiek Vlaanderen, waar hij statistiek een hoeksteen voor de democratie noemde.

Toshiba boys

En inderdaad: als we het allen eens waren over eenduidige, tijdige en kwalitatieve cijfers waarop het beleid moet worden gebaseerd, kon een geordend democratisch proces plaatsvinden om te bepalen welke keuzes, ten behoeve van welke belangen, de grootste steun genieten. Maar de realiteit is dat het politieke debat niet begint na de vinding en ordening van de feiten, maar al voordien. De discussies over welke feiten relevant zijn, hoe we ze moeten kennen en welke rang­orde ze moeten krijgen, zijn niet waardevrij. Het zijn geen louter methodologische kwesties, ze zijn vermengd met inzichten en belangen en zijn dus ten diepste politiek. De stelling dat politiek begint na de vaststelling van de feiten is een gevaarlijke illusie.

Er was een tijd dat het ernaar uitzag dat politiek een onthechte, zelfs saaie oefening zou worden. Toen Jean-Luc Dehaene eind jaren tachtig een nieuwe financieringswet voor het federale België voorbereidde, deed hij een beroep op zijn zogenaamde To­shiba boys. Met wat we nu primitieve apparatuur zouden vinden, berekenden die de gevolgen van mogelijke beslissingen. Het leek een verregaande vorm van objectivering van de politiek, maar in de praktijk was het vooral een machtsmiddel: tegen de computer discussiëren kon niet. Computer says no. Ook toen al stond de techniek in dienst van degene die ze controleerde. De PS leerde eruit dat ze zich nooit meer zo mocht laten overklassen.

Eeuwige zoektocht

Vandaag staan we voor een tijdperk van onvoorstelbare rekenkracht en artificiële intelligentie. Theoretisch moet het binnenkort mogelijk zijn talloze scenario’s door te rekenen, ze van links tot rechts te ordenen, zodat ze kant-en-klaar aan beslissende politici kunnen worden voorgelegd. Het zou een antwoord bieden op de versnippering van het politieke landschap en de blokkeringen die er steeds vaker het gevolg van zijn. Een meetkundig gemiddelde van de in de regering vertegenwoordigde belangen kan in een handomdraai worden berekend.

In de praktijk staan we nog niet veel verder dan ten tijde van Dehaene. Als de politieke overheid aan het Federaal Planbureau, het Rekenhof of de Nationale Bank vraagt om partijprogramma’s door te rekenen of de gevolgen van een voorgenomen beleidsbeslissing zoals de taxshift te voorspellen, dan blijken de beschikbare modellen vaak geen uitsluitsel te bieden. Ze zijn onvoldoende gesofisticeerd of ze vereisen keuzes over de te hanteren variabelen die door de onderzoekers als ‘politiek’ worden aangevoeld. Ze sturen de bal meestal subtiel terug naar het beleids­niveau.

Gert Peersman betreurde in zijn column (DS 12 december) dat veel onderzoeken waarnaar in het publieke debat wordt verwezen slechts als wetenschap verpakte opinies zijn. Hij heeft wellicht gelijk. In dezelfde krant stelde Ignaas Devisch dan weer dat cijfers geen goddelijke status hebben en altijd interpretatie behoeven (DS 12 december). Ook hij heeft gelijk. Maar is het antwoord op dat dilemma niet dat we zoeken naar bruikbare feiten als een nooit eindigend proces moeten zien? Dat is geen cynisch relativisme.

Naar de waarheid blijven we altijd op zoek. Het is beter dat ootmoedig te erkennen en in te zetten op waarachtigheid. Zolang we blijven speuren naar het verborgen doosje met het papiertje, komen we niet dichter bij de waarheid. De mythe van het doosje in stand houden, is misschien wel de grootste bedreiging voor het democratische debat. 

http://www.standaard.be/cnt/dmf20171214_03243371

Een intellectueel uitdagende tekst kan ik wel naar waarde schatten.

"Weg met de waarheid, lang leve de waarachtigheid." 

Dat is waarschijnlijk geen ware uitspraak, maar des te meer een waarachtige uitspraak. Een waardig standpunt waarmede we terdege rekening dienen te houden. Want waarom zouden we ons verzetten tegen de herwaardering van het begrip "waarachtigheid"?

Anderzijds is een kleine waarschuwing hier misschien toch wel op zijn plaats. Waarheen leidt dat ons, al die waarachtigheid? Het klinkt weliswaar allemaal goed, maar is het wel de moeite waard? Ik stel me de vraag of "waarachtigheid" hier niet als een "waarloze" waarheid gebruikt wordt. "Waarloos" in zijn waarachtige betekenis, namelijk "reserve". Moeten we ons niet afvragen of "waarheid" geen begrip geworden is waarzonder we niet kunnen? "Waarachtigheid" als een soort waarborg voor "waarheid" waarna we weer kunnen overgaan tot de waar van de dag.
Waar we niet aan mogen twijfelen:
Wat is het toch fijn als de waarachtigheid iets is dat iemand op een briefje heeft geschreven, waarna hij het briefje in een doosje heeft gestopt en dat doosje in de grond heeft verborgen. Het volstaat dan op de juiste plaats te graven, het doosje te vinden, het open te maken, het briefje aan te treffen en vervolgens met luide stem De Waarachtigheid voor te lezen.
Voorwaar, dat is alles behalve een cynisch relativisme !

(Maak je borst waar nat Bart)

Jeroen De Ridder

Van Sinterklaas kreeg ik een filosoof cadeau!
Jeroen De Ridder.
Met als specialiteit epistemologie.
Dat zijn filosofen die nog meer dan andere filosofen een voorliefde voor het woord "kunnen" hebben.
Wat kunnen we weten?
Wat kunnen we begrijpen?

https://bijnaderinzien.org/2017/12/05/kan-zwarte-piet-racisme-zijn/

KAN ZWARTE PIET RACISME ZIJN ?

Stelt u zich eens een samenleving ver, ver weg voor: Rodinia. De mensen daar vieren één keer per jaar een vrolijk feest, waarbij kinderen cadeaus en snoep krijgen. Hoofdrolspeler bij dat feest is de quasi-historische figuur Opperhoofd Sika. Volgens de lokale overlevering leefde deze legendarische figuur eeuwen geleden en stond hij wijd en zijd bekend om zijn liefdadigheid en hulp aan arme kinderen.
Door onduidelijk historisch toeval is het in de loop van de tijd onderdeel van het feest geworden dat Sika bijgestaan wordt door een stel onderdanige hulpjes die weliswaar ten diepste goedaardig zijn, maar ook naïef, onnozel en soms wat onaangepast. Die hulpjes zien er precies uit als Zeeuwse meisjes en Groningse boertjes: blank geschminkt, blond haar, blauwe ogen, rode blosjes op de wangen en een beetje mollig. De vrouwen dragen een wijde jurk en wit hoofdkapje, de mannen een blauwe overal, rode zakdoek en een pet. Verder natuurlijk geel met rode houten klompen en een bos tulpen in de hand. Als ze wat zeggen, gaat dat in een overdreven plat accent.
In de loop van de jaren zijn er heel wat Nederlanders geëmigreerd naar Rodinia. Zoals dat vaker gaat met immigranten, zijn deze Nederlanders deels best goed geïntegreerd, maar ze hebben ook wel wat problemen. De werkloosheidscijfers onder Nederlanders zijn in verhouding aan de hoge kant, werkende Nederlanders hebben vaak laagbetaalde banen met weinig status en er zitten bijna geen Nederlanders op invloedrijke posities. Ze zijn ook oververtegenwoordigd in de criminaliteit. Met een Nederlandse achternaam word je minder snel uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek, in uitgaansgelegenheden kom je moeilijker binnen en als onze Nederlanders in den vreemde luidruchtig Koningsdag vieren, wil het nogal eens uitlopen op vechtpartijen. Rodiniërs met een Nederlandse migratieachtergrond zitten, kortom, in de positie van underdog.
Het ontgaat onze landgenoten niet dat de hulpjes bij het vrolijke kinderfeest van Sika nogal wat weg hebben van een karikatuur van Nederlanders. Die karikatuur is dan misschien niet echt kwaadaardig, maar toch ook weinig sympathiek. Nederlandse kindertjes worden voor de grap op school wel eens Zeeuws meisje genoemd als ze een boterham met kaas eten of iets doms doen. In dorpjes op het platteland waar weinig Nederlanders wonen, schrikken de kleine kinderen van de enkele Nederlander die ze soms zien lopen en roepen dan tegen hun vader of moeder dat ze een Gronings boertje zien.
U zult de vraag inmiddels wel aan voelen komen: is het denkbaar dat Nederlanders in deze samenleving de hulpjes van Sika niet zo leuk en onschuldig vinden? Of misschien zelfs wel dat ze deze figuren zien als symbolisch voor de kleine, alledaagse gevallen van discriminatie waar veel van hen regelmatig mee te maken hebben en dat ze er daarom een hekel aan krijgen? Kunt u zich voorstellen dat ze ervoor pleiten om de Zeeuwse meisjes en Groningse boertjes te re-stylen als lokale boerinnen en boeren en tenminste de klompen en tulpen voortaan achterwege te laten? En dat ze dan niet zo onder de indruk zijn van het argument dat Zeeuwse meisjes en Groningse boertjes nooit bedacht zijn om te discrimineren, maar er door puur toeval zo uit zijn komen te zien? En dat ze het wel wat bizar vinden als de minister-president op een internationale bijeenkomst met regeringsleiders naar aanleiding van kritische vragen verklaart dat hij er niks aan kan doen hoe die hulpjes eruit zien omdat het traditie is en ze nu eenmaal uit Zeeland en Groningen komen?

Ik hoop dat ik de intelligentie van de lezer niet beledig als ik het punt nog even expliciet maak. Het doet er niet zoveel toe of Zwarte Piet ooit als racistisch stereotype bedoeld was. Ook als we met 100% zekerheid zouden kunnen vaststellen dat dat niet zo is, kan het nog steeds zo zijn dat deze figurant in ons vrolijke en onschuldige Nederlandse kinderfeest anno nu wel degelijk kwetsend en racistisch is. Historische argumenten voor de onschuld van Zwarte Piet zijn irrelevant. Zwarte Piet kan racisme zijn, ook als hij het historisch gezien niet.

Johan Bosmans

5 december 2017 om 18:01

“Historische argumenten voor de onschuld van Zwarte Piet zijn irrelevant. Zwarte Piet kan racisme zijn, ook als hij het historisch gezien niet was.”
Stel dat Sinterklaas hemzelve zich het volgende zou laten ontvallen: “Het is nu vijf december, bijna 18.00 uur. Mijn werk zit er op.
Voor het eenvoudige werk, het ronddragen van de pakjes, heb ik hier nog wel wat Zwarte Pieten rondlopen.”
(Het zou zelfs nog groffer kunnen, gebruik je verbeelding.)
Helaas, het zou een maat voor niets zijn.
Het is nu iets na 18.00 uur.
Historische argumenten voor de schuld van Sinterklaas zijn irrelevant.

Like

Beantwoorden

1. Jeroen de Ridder

   5 december 2017 om 20:13

   Dit is te subtiel voor mijn begripsvermogen. Mijn beoogde conclusie is dat je historische argumenten niet per se nodig hebt als je het punt wilt maken dat Zwarte Piet racistisch is. Het betoogje is dus alleen een reactie op het veelgehoorde argument dat Zwarte Piet niet racistisch kan zijn omdat het vroeger nooit zo bedoeld was. Die reden gaat niet op, zo probeer ik te zeggen.
   Doet verder niets af aan het feit dat historische argumenten misschien wel nuttig kunnen zijn voor andere dingen, of zelfs mijn conclusie zouden kunnen versterken.
   

   Like

   Beantwoorden
   1. Johan Bosmans

      5 december 2017 om 23:36

      “Come, we shall have some fun now’, thought Alice….
      “Zwarte Piet kan racisme zijn, ook als hij het historisch gezien niet is”, WAS de conclusie van je betoogje.
      Maar dat neemt uiteraard niet weg dat het NU “Je hebt niet per se historische argumenten nodig” IS.
      

      Like
   2. Jeroen de Ridder

      6 december 2017 om 10:19

      De grap ontgaat me. Je citeert twee wat mij betreft gelijkwaardige formuleringen van mijn conclusie en suggereert dat je daarmee een punt hebt gemaakt. Ik zie het niet.

Mijn laatste reactie werd niet meer gepubliceerd.
Onder het motto "moet kunnen!" alsnog exclusief op deze site.

Ik zou graag nog één keer reageren. Want mekaar niet begrijpen is veel erger dan het met mekaar oneens zijn.
Cruciaal in een betoog lijkt mij het onderscheid tussen het argument en de conclusie. Het argument en de conclusie worden van elkaar gescheiden door het woord “omdat”.
“Zwarte Piet kan racisme zijn, ook als hij het historisch gezien niet was OMDAT historische argumenten voor de onschuld van Zwarte Piet irrelevant zijn.”
Het eerste deel is de conclusie, het tweede deel is het argument.
“Omdat” ontbrak in de paragraaf.
Ik had het wel zo geïnterpreteerd omdat het argument (Historische argumenten voor de onschuld van Zwarte Piet zijn irrelevant) vooraf ging aan de conclusie (Zwarte Piet kan racisme zijn, ook als hij het historisch gezien niet was.)
Mijn fout. Het is jouw tekst uiteraard.
“Zwarte Piet kan (niet) racistisch zijn OMDAT …”
Dat is naar mijn mening een totaal andere conclusie, een conclusie die mijn interesse niet wegdraagt en waar ik dus ook niet wens op te reageren. Noch op de conclusie, noch op de eventuele argumenten.
Als de lezer de conclusie op een andere manier interpreteerde dan de schrijver is het natuurlijk de vraag in hoeverre de schrijver zich correct had uitgedrukt. Vandaar mijn verwijzing naar Alice in Wonderland.
De tekst vervolgt aldus:
“Come, we shall have some fun now!” thought Alice. “I’m glad they’ve begun asking riddles. — I believe I can guess that,” she added aloud.
“Do you mean that you think you can find out the answer to it?” said the March Hare.
“Exactly so,” said Alice.
“Then you should say what you mean,” the March Hare went on.
“I do,” Alice hastily replied; “at least–at least I mean what I say–that’s the same thing, you know.”
“Not the same thing a bit!” said the Hatter. “You might just as well say that ‘I see what I eat’ is the same thing as ‘I eat what I see’!”
“You might just as well say,” added the March Hare, “that ‘I like what I get’ is the same thing as ‘I get what I like’!”
“You might just as well say,” added the Dormouse, who seemed to be talking in his sleep, “that ‘I breathe when I sleep’ is the same thing as ‘I sleep when I breathe’!”
Tot wederhoren.

Jonas Geirnaert

In een recente aflevering van De Slimste Mens maakte ik als jurylid een aantal running jokes over fictieve personages die het slachtoffer werden van de (helaas niet fictieve) zuurgooier in de Delhaize. Ik wil me hiervoor bij een aantal mensen oprecht verontschuldigen, en bij een aantal mensen wil ik dat uitdrukkelijk niet.

Mijn oprechte verontschuldigingen gaan uit naar het slachtoffer van de zuuraanval in de Delhaize, en haar familie. Ik ben altijd van mening geweest dat je overal grappen over moet kunnen maken, ook over hele erge onderwerpen, en dat vind ik nog steeds. Maar ik begrijp ook dat dat voor de directe betrokkenen confronterend en kwetsend is overgekomen. Ik heb geen enkele moeite om toe te geven dat ik daar in dit specifieke geval niet voldoende bij heb stilgestaan. En ook al heb ik in geen van die grappen gelachen met de echte gebeurtenissen, laat staan met het slachtoffer zelf: als ik daar iemand van de betrokkenen leed mee berokkend heb, dan wil ik me daar oprecht voor verontschuldigen.

Bij wie ik me uitdrukkelijk niét wil verontschuldigen is de Nieuwsblad-journalist die uit zes negatieve reacties op Twitter in luttele minuten tijd een artikel gewrongen heeft, gemakshalve veralgemenend getiteld ‘Kijkers kunnen niet lachen met grappen over zuurgooier in ‘De Slimste Mens’’, online gegooid toen de aflevering in kwestie nog niet afgelopen was. Ook niet bij de eindverantwoordelijke bij Het Nieuwsblad die dit nieuwswaardig vond. Ik ben al vijftien jaar bezig als comedian, en ik begin dit soort hypocriete verkoopstrucs en het flinkheidsopbod over wat wel en niet mag in humor eerlijk gezegd echt moe te worden.

Op de hypocrisie kom ik straks terug, laat ik eerst even de verkoopstruc uitleggen. Comedian A zegt iets over bevolkingsgroep B. Op dag één wordt dat opgeklopt tot een hetze-die-er-geen-was-en-nooit-een-had-hoeven-zijn. Dat genereert goedkope bladvulling. Op dag twee wordt de comedian uit zijn kot gelokt met een tegenreactie. Gratis bladvulling. Op dag drie schrijft iemand anders dan een tegenreactie tegen die tegenreactie. Nog meer gratis bladvulling. Op dag vier schrijft de hoofdredacteur dan een afrondend opiniestuk over de hele hetze-die-er-geen-was-en-nooit-had-hoeven-zijn, en zo blijft het winkeltje draaien. Nieuwswaarde nihil, maar: voor bijna geen geld.

Ik heb er dan ook voor gekozen deze bijdrage niet naar Het Nieuwsblad te sturen, of naar Gazet Van Antwerpen of Het Belang Van Limburg – de zusterkranten die de artikelen overnamen. Want ditmaal gun ik hen de gratis bladvulling niet. Mocht u als lezer deze woorden alsnog tot u nemen via één van bovenvermelde titels of hun websites, dan hebben ze mijn punt enkel bevestigd. Wel wil ik benadrukken dat ik niet in de val der veralgemening wil trappen: ik weet zeer goed dat bij al deze kranten hoofdzakelijk capabele en correcte journalisten werken, die geen aandeel hebben in mijn huidige ongenoegen.

Dan iets over de grappen zelf. Ik heb de aflevering van De Slimste Mens van dinsdag herbekeken, en ik vond de grappen in kwestie goed. Echt goed. Nog steeds. Ik heb van meerdere mensen die ik van een gevoel voor humor verdenk vernomen dat ze er heel hard om moesten lachen. Wil dat zeggen dat iedereen ze daarom grappig moest vinden? Absoluut niet. Maakt dat de grappen minder hard? Nee. Is het mogelijk dat er mensen gekwetst zijn door die grappen? O ja. 

Maar het eenvoudige feit dat er heel veel mensen wél om moesten lachen, geeft de grappen bestaansrecht. Punt. Een veelgemaakte foute stelling over humor is: 'Dat is echt niet grappig.' De enige juiste bewering is: 'IK vond dat echt niet grappig.' Moeten we morgen gaan eisen dat geen enkele bakker nog kiwitaartjes mag maken omdat sommige mensen dat niet te vreten vinden? Als we in die logica meegaan, ligt er overmorgen niets meer in de etalage.

De meeste mensen weten dat ik me niet onophoudelijk van harde, grove humor bedien, maar het gebeurt wel. In de rubriek Het Gat Van De Wereld in Humo hebben we al moppen gemaakt over allerlei tragedies die ik niemand ter wereld toewens: kanker, hongersnood, terreur, aids, vliegtuigrampen, vul zelf maar aan. En guess what: dat ga ik blijven doen. Een van de allerbeste grappen ooit gemaakt in ons land kwam uit de mond van iemand die ik persoonlijk – en daar mag je het oneens mee zijn - een comedy-genie vind: Gunter Lamoot. “Ze zeggen weleens: FC De Kampioenen, ge moet daar niet zo neerbuigend over doen want dat is goed in zijn genre. Goh ja. De Holocaust was ook goed in zijn genre hé.” Een grap over de Holocaust, maar wel een fenomenaal goeie. Waren er mensen door geschoffeerd? Zonder twijfel. Heeft de grap in kwestie bestaansrecht? Zeer zeker.

Van mij hoeft niet iedereen de moppen over de zuurgooier grappig te vinden. Maar de krant in kwestie had wel een keuze, en dat brengt ons bij de hypocrisie. Ze had de grappen – misplaatst of niet – namelijk kunnen laten passeren. Het kwaad was toch al geschied: IK had de betrokkenen onbedoeld gekwetst, en dat kan geen enkele krant ongedaan maken. Maar die keuze werd niet gemaakt. Want na het eerste artikel - waarin de hetze-die-er-geen-was uit het niets gecreëerd werd – bracht dezelfde krant nog een tweede, veel groter artikel. Gratis bladvulling. 

Hiervoor had ze uit eigen initiatief contact opgenomen met het slachtoffer van de zuuraanval, om haar nóg eens te confronteren met wat er gebeurd is, om haar familie nóg maar eens om een reactie te vragen, om die mensen onterecht het gevoel te geven dat de grappen tegen hén gericht waren, om de hetze zo hard mogelijk op te kloppen en vervolgens breed uit te smeren over nog maar eens een hele pagina in de krant en online. Heel eerlijk: wie heeft daar baat bij? Het slachtoffer van de zuuraanval en haar familie in elk geval niet. Voor hen was het beter geweest de - voor hen confronterende - grappen die ik maakte zo snel mogelijk te laten passeren en alles opnieuw te laten rusten. De enige die er wel baat bij had, was een krant die gevuld moest worden. En liefst zo goedkoop mogelijk.

https://www.demorgen.be/opinie/jonas-geirnaert-na-de-hetze-over-enkele-grappen-ik-wil-me-verontschuldigen-maar-niet-bij-iedereen-bfc6bd971/

Een tekst over de filosofie van de grap.

Altijd interessant.

Zou er over zo'n tekst een grap gemaakt mogen worden? 

Zou er over zo'n tekst een grap gemaakt kunnen worden?
Wat is een grap?

(auteur denkt diep na)

Bij nader inzien zijn teksten over de filosofie van de grap nooit interessant. Bladvulling.

Wat me wel opvalt is de parallel die er bestaat tussen "ongenoegen" en "grap".

Beide kan je namelijk laten passeren. Je hebt altijd wel een keuze.

En dat vind ik dan weer ontzettend grappig.

Net zoals onderstaand fragment.

Ruben Mersch

http://www.standaard.be/cnt/dmf20171121_03200640

Academici, stelde Patrick Loobuyck in deze krant, maken te vaak de fout hun feiten te presenteren op een bedje van ideologische of politieke voorkeur. Ze slagen er niet in om het onderscheid te maken tussen wetenschappelijke feiten enerzijds en morele opinies anderzijds (DS 21 november). Dat klopt. Maar misschien kunnen ze daar niets aan doen. Misschien is dat onderscheid niet zo glashelder als Loobuyck denkt. Je overtuigingen zijn geen jas die je als academicus even kan uitdoen ­zodra je aan wetenschap begint. Alleen als we dat erkennen, kunnen we samen de moeizame tocht naar meer zekerheid aanvatten.

Donkere vs. blanke spelers

Wat gebeurt er als je een grote groep wetenschappers dezelfde vraag laat beantwoorden op basis van dezelfde dataset? Komen ze dan uiteindelijk allemaal tot dezelfde conclusie? Dat probeerde Brian Nosek, een sociaal psycholoog verbonden aan de universiteit van Virginia, te weten te komen. Hij verzamelde alle data van de voetbalwedstrijden in de eerste klasse in Engeland, Duitsland, Spanje en Frankrijk en gaf die aan 29 verschillende onderzoeksgroepen. De vraag die ze moesten beantwoorden: krijgen donkere spelers vaker een rode kaart dan blanke spelers?

Negen van de 29 onderzoeksgroepen zagen geen verschil tussen het aantal kaarten bij blanke en donkere voetballers, twintig groepen concludeerden dat donkere voetballers vaker een rode kaart aangesmeerd kregen dan blanke spelers. Over hoeveel vaker dat gebeurde, verschilden ze dan weer van mening: van 20 procent meer kans tot, volgens één onderzoeksgroep, liefst 300 procent meer kans op een kaart. Doordat elk team totaal transparant was over de gebruikte methodologie, kon Nosek op zoek gaan naar de oorzaken van deze verschillen. Die werden niet veroorzaak door fraude of methodologische fouten, maar wel door op het eerste gezicht vrij triviale beslissingen. Hou je in je analyse rekening met de positie van de speler? Want verdedigers begaan vaker overtredingen dan aanvallers, en als verdedigers ook vaak donker zijn, vertekent dat je resultaat. Hou je rekening met de leeftijd van de spelers? Want misschien zijn jonge spelers wel impulsiever en krijgen ze daarom vaker kaarten? Neem je ook het gewicht van een speler mee in het onderzoek? Zijn lengte? Met welke van deze factoren de onderzoeksgroepen rekening hielden en hoe ze dat precies deden, had een grote invloed op de uiteindelijke conclusie.

De duivel en de details

De invloed van overtuigingen op wetenschappelijke resultaten komt niet, zoals we vaak denken, door bewuste misleiding. Niet door gegevens weg te laten of te vervalsen, maar door een hele reeks kleine beslissingen. Beslissingen die vanzelfsprekend en verdedigbaar lijken, maar toch een grote invloed hebben op het resultaat. In de werkelijke wereld is het aantal kleine beslissingen nog groter dan in het experiment van Nosek. Daar krijgen wetenschappers geen kant-en-klare datasets aangereikt. En dus moeten ze beslissingen nemen over definities (Hoe definieer je armoede? Wie is wel en wie is geen migrant?) en over hoe ze die dingen gaan meten (Hoe tel je het aantal migranten of armen?). Al die kleine beslissingen beïnvloeden de uiteindelijke conclusie. De duivel zit, ook in de wetenschap, in de details. En door die details kunnen ideologie en overtuigingen haast ongemerkt binnen sijpelen.

Betekent dat nu dat er geen feiten bestaan? Dat we de werkelijkheid, ook als wetenschapper, moeiteloos in elke vorm kunnen kneden? Gelukkig niet. Feiten bestaan, maar het is alleen door diverse onderzoekers een probleem te laten analyseren dat we ze kunnen ontdekken. Had Nosek maar één onderzoeksgroep gevraagd om de dataset te analyseren, dan hadden we, afhankelijk van de onderzoeksgroep, ten onrechte geconcludeerd dat scheidsrechters notoire racisten zijn dan wel dat ze absoluut niet discrimineren. Net door de diversiteit aan onderzoeksgroepen kunnen we een onderbouwde schatting maken van de invloed van de huidskleur op de kans dat een speler een kaart krijgt. En het is ook door die diversiteit dat elke groep de tekortkomingen van zijn analyse kon blootleggen. Ook wetenschappers zijn vaak blind voor de eigen blindheid. Door wetenschappers van diverse pluimage op een probleem los te laten, kunnen ze die blinde vlekken bij elkaar ontdekken en komt de waarheid, met horten en stoten, bovendrijven.

Die diversiteit is er niet altijd. Uit een grootschalige analyse van de overtuigingen van Amerikaanse sociaal psychologen bleek dat conservatieve wetenschappers duidelijk in de minderheid zijn. In 2010 waren er veertien keer meer zelfverklaarde progressieve dan conservatieve psychologen. Als dat resultaat ook geldt voor andere vakgebieden en andere landen, dan zitten we met een probleem. Want door dat gebrek aan diversiteit lopen we dan het risico dat we allemaal, waarschijnlijk onbewust, de werkelijkheid in één richting interpreteren. Zonder dat er iemand is die ons op die vertekening kan wijzen. Dus hebben we meer conservatieve wetenschappers nodig – hoe vreemd om dit als progressieve jongen te beweren. Tegengesproken worden is vervelend, maar wel noodzakelijk willen we kennis verwerven.

Ook ik heb vanzelfsprekend mijn blinde vlekken, en waarschijnlijk zijn deze binnen gesijpeld in bovenstaande tekst. Patrick, je weet wat je te doen staat.

Net door de diversiteit aan onderzoeksgroepen kunnen we een onderbouwde schatting maken van de invloed van de huidskleur op de kans dat een speler een kaart krijgt. En het is ook door die diversiteit dat elke groep de tekortkomingen van zijn analyse kon blootleggen. Ook wetenschappers zijn vaak blind voor de eigen blindheid. Door wetenschappers van diverse pluimage op een probleem los te laten, kunnen ze die blinde vlekken bij elkaar ontdekken en komt de waarheid, met horten en stoten, bovendrijven.

Het toeval wil dat ik de resultaten van deze onderzoeksgroepen aan een wetenschappelijk onderzoek onderworpen heb. Ik heb aan honderd verschillende wetenschappers gevraagd een onderbouwde schatting te maken van de invloed van de huidskleur op de kans dat een speler een kaart krijgt.

Let wel: de honderd verschillende wetenschappers kregen GEEN toegang tot de initiële dataset, ze konden zich uitsluitend baseren op het beschikbare uitgevoerde wetenschappelijke onderzoek. Vreemd genoeg kwam daar niet echt een eensluitende conclusie uit de bus, de onderbouwde schatting varieerde nagenoeg van 0% tot 100%. Opvallend was echter wel de uniformiteit in de antwoorden op de vraag naar het fundament van hun onderbouwing. Zonder uitzondering gaf iedereen aan zich gebaseerd te hebben op wetenschappelijk onderzoek. En dat is nog waar ook.

Zo zie je maar dat Ruben Mersch gelijk heeft. De waarheid komt inderdaad met horten en stoten bovendrijven.