I know not what tomorrow wil bring.
Fernando Pessoa.
Mooie laatste gedachte....
I
could tell you my adventures - beginning from this morning,' said Alice
a little timidly: 'but it's no use going back to yesterday, because I
was a different person then.'
Voorwoord.
Tweede zit, gelukkig is er tweede zit.
Eind vorige week en begin deze week kwam er nogal wat kritiek op een gastcollege van Tom Van Grieken aan de K.U.L.
"Tom Van Grieken mocht gisteren aan de faculteit Sociale Wetenschappen
van de KU Leuven komen spreken over de zin en onzin van een cordon
sanitaire. Mede-organisator professor Steven Van Hecke verdedigt die
keuze door te wijzen op 'academische vrijheid', ook voor mensen waar je
het volstrekt mee oneens bent. Maar er zijn grenzen aan die vrijheid.
Normaal gezien houdt het argument van professor Van Hecke steek. We
leven nu eenmaal in een democratische samenleving, waar ideeën horen te
botsen om de zoektocht naar de waarheid te bevorderen. Alleen mogen we
deze redenering niet in het absolute doortrekken.
...
De universiteit valt in deze ten prooi aan de tolerantie-paradox van
Karl Popper. Die stelt dat een tolerante samenleving zelf niet
verdraagzaam mag zijn tegenover intolerantie, omdat die anders het
tolerante karakter verdringt."
Gert Aerssens in Veto
Mensen met een mening over dat concrete voorval (over "een" concreet voorval), hebben de neiging om dat te veralgemenen, te abstraheren. Het zijn "sleutelmakers", hun ambitie is de creatie van een passe-partout: andere mensen moeten er ook zo over denken. De mening is geen mening meer, het is "kritiek".
"Omdat ik niet aanwezig was tijdens het college, en evenmin weet hoe
de uiteenzetting van Van Grieken vooraf gekaderd of achteraf
geanalyseerd werd, kan ik niet diep ingaan op dit individuele geval. Ik
wil abstracter nadenken over de vraag of een universiteit ruimte moet
kunnen bieden voor extremistische sprekers. Mits een kritische
omkadering, denk ik van wel. Mijn uitgangspunt is in de eerste plaats dat de kritische
confrontatie met extreme, controversiële, afwijkende en kwetsende ideeën
een pedagogische waarde kan hebben. Je kan een fenomeen moeilijk
bespreken of analyseren, als je studenten er niet mee in aanraking laat
komen. Ik werk zelf soms rond hate speech, en dat veronderstelt
dan dat je studenten confronteert met extremistische uitspraken. Je kan
die parafraseren, maar je zou dus eveneens de extremisten zelf aan het
woord kunnen laten. De Britse filosoof en econoom John Stuart Mill
merkte al op dat voor een goed verweer tegen sommige ideeën, het soms
nodig is de argumenten te horen uit de mond van diegene die ze aanhangt,
en ze het overtuigendst kan brengen."
Koen Lemmens in Knack
Abstracties, het werkt doorgaans als een lap rode stof op een stier.
"Heel het vervolg van zijn op abstracties gebaseerde betoog blijft de
concrete aanleiding uit de weg gaan maar hekelt wel de critici."
Vincent Scheltiens in Knack
Maar die lap rode stof is toch o zo verleidelijk....
"Maar John Stuart Mill dus en de beperkingen op de vrijemeningsuiting. Lemmens verwijst naar hoofdstuk 2 van het in 1859 gepubliceerde On Liberty. Lemmens kent zijn Mill. ‘We moeten al het spreken toelaten, zelfs valse stellingen en samenzweringstheorieën verdedigen, want het is enkel dan dat we een mogelijkheid hebben om kennis te verwerven’ (eigen vertaling). Waar knelt het schoentje?
Meningsverschil en discussie veronderstellen dat men een aantal minimale uitgangspunten en aannames over de wereld deelt."Daar wil ik dan over doorbomen, zelf mijn gedachten op papier zetten.
Helaas, ik kom meestal hopeloos te laat. In mijn hoofd raast eerst enkele dagen een orkaan. Als de wind weer is gaan liggen en ik de verspreidde fragmenten probeer te ordenen, dan is er alweer een nieuw onderwerp trending.
Boom.
Sören Kierkegaard schreef in zijn jonge jaren een weergaloos essay over Hans Christian Andersen. Een weergaloos essay omwille van het voorwoord. Een voorwoord dat hij beëindigde met een naschrift.
"Postscript for the readers who possibly could be harmed by reading the preface: they could skip over it, and if they skipped far enough so that they skipped over the essay as well, it is of no consequence."
Sören Kierkegaard in From the papers of one still living. (Die titel!)
Een weergaloos essay omwille van één zin.
Om maar te zeggen, Sören Kierkegaard is mijn type filosoof.
John Stuart Mill is dat voor alle duidelijkheid niet.
"Waarom niet?", vraagt u zich misschien af. Of is dat zomaar een mening?
"It is better to be a human being dissatisfied than a pig satisfied;
better to be Socrates dissatisfied than a fool satisfied. And if the
fool, or the pig, are of a different opinion, it is because they only
know their own side of the question. The other party to the
comparison knows both sides."
John Stuart Mill in Utilitarianism
John Stuart Mill maakt de verkeerde keuze.
Verticaal geklasseerd. Ander en beter!
De vraag stelt zich of het gerechtvaardigd is om John Stuart Mill "links" te laten liggen omwille van één enkele uitspraak?
Misschien moet ik wel verder lezen.
Misschien is hij wel geëvolueerd in zijn denken.
Of misschien, heel misschien, de kans is uiterst gering maar is niet onbestaande, vergis ik mij en kom ik tot andere inzichten als ik meer zou lezen van John Stuart Mill.
Per slot van rekening, als u het essay van Sören Kierkegaard er niet zelf op naleest, zou u ook niet tot de bevinding komen dat de voorgaande paragraaf in het essay ook wel best te pruimen valt.
(De analogie met "Kunnen we Tom Van Grieken laten spreken op de universiteit?" is geheel de uwe.)
Goed, maar anderzijds kunnen we ook niet blijven lezen natuurlijk. Dat zou zeg maar "tegennatuurlijk" zijn. Op een bepaald ogenblik is het tijd om de knoop door te hakken en te zeggen: "Sorry John, maar hier is echt geen tijd voor, er is echt wel wat beters te doen."
(De analogie met "Kunnen we Tom ...)
En daarmee is de discussie afgerond.
Tot er iemand oppert: "Tijd heb je niet, tijd moet je maken. Het is de hoogste tijd om tijd vrij te maken om John Stuart Mill te herlezen."
(De anal...)
Maar toen ging de discussie al over het onderwijs.
The thinking tree in Puglia
Tweede zit.
Marc Elchardus gebruikt het concrete voorbeeld van Tom Van Grieken om een abstracte analyse te maken.
"Een klein deel van de bevolking eigent zich het recht toe schuld van onschuld, recht van onrecht te scheiden, en duldt daarbij geen tegenspraak.
...
Die geniale instelling (de democratie) wordt nu weer vervangen door een samenleving opgedeeld in rechtschapenen en verwerpelijken."
Marc Elchardus in De Morgen
"Dat kleine deel van de bevolking is werkelijk verwerpelijk", zou dat een gedachte zijn die bij hem opkomt en waar we hem op kunnen afrekenen?
Marc Elchardus eindigt zijn citaat met Albert Camus (één van mijn helden).
"We moeten ons Sisyphus voorstellen als een gelukkig mens."
"Gelukkig, tevreden, allemaal één pot nat.
We moeten helemaal niets.
En als we dan toch iets zouden moeten, dan is het onze helden afvallen", denkt de tevreden gek dan.
Fragmenten.
-Wel moeten lachen met "Meningsverschil en discussie veronderstellen ...".
Ik hoop Vincent ook.
- Veronderstellen is trouwens een vreemd woord. Nooit vermoed dat "als waar aannemen" en "zich inbeelden" (s'imaginer) synoniemen waren.
-Voor de liefhebbers: Popper is niet mijn type filosoof. Doe mij maar Wittgenstein.
Wer in Blut und Sprüchen schreibt, der will nicht gelesen, sondern
auswendig gelernt werden.
Also sprach Zarathustra
Oké Boomer:
"Het debat moet gevoerd worden." Dat wordt aangehaald door zij die doorgaans hun mening al klaar hebben.
Het gesprek begint wanneer de deelnemers het debat hebben opgegeven.
"Boeken over scepticisme vind je in de afdeling kennisleer", maakte de professor me vriendelijk wegwijs in zijn bibliotheek.
Twijfel is trending op twitter op dit ogenblik. Het onderwerp bedoel ik dan.
Toffe tekst.
Van roken krijg je kanker.
"Waarom krijgen juist mannen vaker kanker, terwijl vrouwen steeds vaker
roken?", werpt de tabakslobby op.
"Vrouwen rookten nog niet zo
lang als mannen en het duurt een tijdje voor je er kanker van krijgt."
Dat wordt naar voor geschoven als een "goed" antwoord om de discussie hier en nu te beëindigen.
Dat is problematisch.
"Rookten" is problematisch.
Het antwoord op de vraag van de tabakslobby luidde immers "Vrouwen roken nog niet zo
lang als mannen en het duurt een tijdje voor je er kanker van krijgt."
Dat is problematisch.
Op dat moment was dat een gratuite uitspraak. Niemand wist namelijk dat de vrouwen die begonnen met roken ook daadwerkelijk kanker zouden krijgen. Tenzij je een glazen bol had.
"Vrouwen krijgen geen kanker van roken" kon de tabakslobby naar voor schuiven als een goed antwoord om de discussie voor eens en voor altijd te beslechten.
Ware het niet dat er onverlaten zouden zijn die de vraag "krijgen vrouwen kanker van roken?" herhaalden.
Honderden , duizenden tweets over twijfel.
Doe mij toch maar Wittgenstein.
De vraag van de idealist zou ongeveer als volgt zijn: "Met welk recht twijfel ik aan het bestaan van mijn handen? " (En daarop kan het antwoord niet zijn "Ik weet dat ze bestaan"). Wie deze vraag echter stelt, die overziet dat de twijfel over een bestaan alleen in een taalspel werkt. Dat men eerst de vraag moet stellen: Hoe ziet zo een twijfel er uit? en het niet zonder meer begrijpen.
24. Die Frage des Idealisten wäre etwa so: »Mit welchem Recht zweifle ich nicht an der Existenz meiner Hände?« (Und darauf kann die Antwort nicht sein: »Ich weiß, daß sie existieren.«) Wer aber so fragt, der übersieht, daß der Zweifel an einer Existenz nur in einem Sprachspiel wirkt. Daß man also erst fragen müsse: Wie sähe so ein Zweifel aus? und es nicht so ohne weiteres versteht.
Eerst likken voor het blijft kleven!
Hoe ziet zo een twijfel er uit? Wat is twijfel?
En dan praten we verder.
Nog een tip.
Vandaag ook in de krant: socioloog met filosofische aspiraties Marc Elchardus.
"Ik heb trouwens een voorstel voor de mensen die menen dat we niet mogen steunen op gedeelde betekenissen. Leg bij je volgende artikel elk gebruikt begrip afdoende uit. Expliciteer dan de precieze betekenis van elk woord dat je in die uitleg hebt gebruikt, en daarna dan weer de woorden die je daartoe inzet, enzovoort. Probeer het even, maar stop na een paar uur, anders maak je nooit nog een artikel af."
De tip?
Niet bang zijn om nooit nog een artikel af te ma
Schaft in de werfkeet.
"Ik heb zo slecht geslapen vannacht. Ik denk dat er een slechte geest, een slechte djinn, ken jij dat Johan, in mijn huis zit."
"Een djinn?"
"Ja, ik was aan het slapen en die sjot mij gewoon keihard in mijn rug."
Ik glimlach.
"Ja, echt waar hé. En dat is nog al geweest hé, die sjot mij gewoon wakker. Ik zeg allé, wat is dat nu?"
"Sorry hoor, maar ik geloof daar echt niet in", antwoord ik.
"En jij, geloof jij in slechte geesten?", vraag ik aan zijn collega.
Hij heeft vijftien jaar in West-Vlaanderen gewoond en heeft daar de taal geleerd. Hij heeft dus een zeer sterk West-Vlaams accent.
Hij haalt zijn schouders op.
"Soms wel, soms niet", zegt hij.
"Ach zo, en wanneer dan wel", vraag ik.
Hij kijkt me een ogenblik verbaasd aan en gesticuleert dan met zijn hand.
"A, als ter één is hee."
Daar moest ik aan denken toen ik de blogpost "kennis van drogredenen maakt je nog geen kritisch denker" las.
"Kritisch denken is moeilijk. En het leren is misschien nog moeilijker.
Er is zelfs een beetje anekdotisch bewijs dat het aanleren van
drogredenen en logische denkfouten averechts kan werken. Mensen leren
dan vooral de denkfouten van de tegenpartij op te sporen, waardoor ze
een groter risico lopen om nog sterker te geloven in hun eigen gelijk.
Ze riskeren daarbij een denkfout te maken: als een conclusie gebaseerd
is op een drogreden, dan is de conclusie fout. Dus als de tegenpartij
een denkfout maakt, dan is diens standpunt fout. Dit is een denkfout,
want het is natuurlijk mogelijk dat een conclusie wel juist is in de zin
dat er wel geldige argumenten voor zijn, maar dat iemand gewoon slechte
argumenten geeft voor die juiste conclusie."
Soms is een drogreden blijkbaar gewoon een geldig argument.
Dat wist ik al, ik had het gelezen bij een autoriteit.
Wanneer is een drogreden een geldig argument?
"A, als ter één is hee."
Voor Stijn Bruers.
Om de slapeloze nachten te verlichten. Of te veroorzaken, dat kan ook.
“Onderbreek me maar”, verontschuldigt Guido Vanheeswijck (UAntwerpen) zich meermaals tijdens het lange gesprek waarin hij onstuitbaar spreekt over zijn grote passie: de wijsbegeerte. Zijn nakende emeritaat betekent geenszins een afscheid van het vak dat hij beschouwt als een roeping en als een ernstige aangelegenheid die niet in spielerei mag verzanden: “Als filosofie niet gaat over de existentiële vragen van mensen, stop er dan mee”, vertelt hij in Tertio nr. 1159 van 27/4/’22.
“In mijn eerste jaar Germaanse filologie zei onze prof wijsbegeerte: ‘Filosofie gaat maar over één ding: worden of zijn. Over worden hoef je niet na te denken, want je ziet dat alles verandert en vergaat. Maar is er ook zijn? Is er iets onveranderlijks te midden van verandering? Jullie zijn nog te jong om dat te verstaan’. Ik dacht: dat versta ik wel”, vertelt Guido Vanheeswijck. “Mensen gaan dood, wat blijft van hen over? Die filosofische gevoeligheid is geleidelijk gegroeid, ook via de literatuur waarmee ik in mijn opleiding kennismaakte. Eens je die gevoeligheid hebt, geraak je die nooit meer kwijt. Het is hoe je in elkaar zit. Ik heb het grote geluk gehad dat ik daar uiteindelijk mijn werk van kon maken.”
U verbindt filosofische verwondering met ergernis over aspecten van de cultuur. Is loutere verwondering voor u te vrijblijvend? Moet filosofie relevant zijn?
“Filosofie mag geen spielerei zijn. Ze behandelt de grote vragen van het leven: wie zijn wij, wat is onze plaats in deze wereld, is er meer dan wat zich zichtbaar afspeelt in onze werkelijkheid? Max Wildiers noemde dat de metafysische triniteit van mens-wereld-God. Daar zijn veel varianten op, maar uiteindelijk komt het altijd neer op die vragen. Filosofie moet inzet hebben. Als ze niet gaat over het concrete leven, over de existentiële vragen – geluk, waarheid, een zinvol leven –, stop er dan mee. Natuurlijk moet je helder redeneren, dat is wat filosofie bij uitstek is, en dat vraagt een stuk techniciteit die je aangeleerd moet krijgen en waarin je je moet bekwamen. Maar de redenering is het hulpmiddel om naar iets te gaan dat zich aan die redenering onttrekt en haar overstijgt. Sommige filosofen drukken zich zo hermetisch uit dat ik me bij het lezen van hun teksten na een tijd afvraag of dat echt nodig is. Je hebt grote filosofen die glashelder zijn en toch niet oppervlakkig. Ik zie tussen helderheid en diepgang geen tegenstelling.”
https://www.tertio.be/magazines/nummer-1159/we-zijn-duidelijk-alles-op-zoek-naar-nieuwe-verhoudingen
Ze denken.
Ze blijven de essentie zien.
Denken ze.
Tekening is geheel toevallig van Sören Kierkegaard, de filosoof die zijn leven wijdde aan de spielerei.
http://wayback-01.kb.dk/wayback/20100504133328/http://www2.kb.dk/elib/mss/skatte/mss/kierkegaardarkiv_d_1.htm
But to shorten the night's sleep and buy the day's hours and not spare oneself, and then to understand that it is all a jest: yes, that is earnestness.
Kierkegaard, Concluding unscientific postscript (Die titel !)
"Beschikken we wel of niet over absolute waarheid?" - Nieuw Wij
Kan ik mij vinden in deze tekst?
Neen, absoluut niet!
Ik zou op de manke logica kunnen wijzen. In hoeverre zijn "feiten" absoluut? En wat is "juistheid"?
Ik zou daar sarcastisch op kunnen reageren.
De chasse patate van de filosofie!
Gelukkig is filosofie niets meer dan een spelletje "monopoly" en is er nog altijd de kanskaart:"Ga terug naar start, u ontvangt geen startgeld."
Ik zou daar moraliserend op kunnen antwoorden.
Het is een eendentekst. Zo zijn er dertien in een dozijn. (Om er een paar te noemen die ik recent las: "Alicja Gescinska: Kinderen van Apate. Over leugens en waarachtigheid". Of "Bas Heijne: mens/onmens".)
De filosoof als de waggelende eend die zwalpt van "ik ben tegen absolutisme" naar "ik ben tegen relativisme."
Een tekst van een eend die vergeten is dat ze naast het waggelen ook kan vliegen!
Denk niet dieper, denk hoger.
Er is echter een probleem.
De tekst werd mij bezorgd door een goede vriend die er zich wel kon in vinden.
Ik wil niet slimmer zijn dan hij.
En ik wil niet de pedante vriend (contradictio in terminis) zijn die op een of andere manier het "hogere" heeft gezien.
Misschien geldt dat ook gewoon voor de tekst van Heidi Dorudi: ik wil dat niet.
Het tegenovergestelde van imperialisme is impressionalisme.
Imperialisme begint met de annexatie van het woord.
Imperialisme...
Naaaaahh.