woensdag 18 november 2026

De charlatan





Een vriend vertelde me dat hij sinds zijn pensioen een nieuwe hobby had, hij verzamelde blikken dozen. 
Na een bezoek aan zijn museum, hij had er inmiddels al zeshonderd!, herinnerde ik me dat ik in mijn werkkot nog een blikken doos van mijn grootvader had staan waar hij wat moeren in bewaarde.
Als die nog in goede staat verkeerde kon ik er mijn vriend vast een plezier mee doen.
Nooit eerder had ik de blikken doos nauwkeurig onderzocht.




Er had blijkbaar een wonderpoeder in de doos gezeten!
Bij diarree: 3 à 4 maal daags 1/2 à 1 koffielepel tussen de maaltijden.
Bij constipatie: 3 afgestreken soeplepels in één keer 's morgens voor het eten.
Je zou voor minder de schijterij krijgen.

Een flard filosofie op een oude verroeste blikken doos.
Wittgenstein wordt beschouwd als één van de belangrijkste filosofen van de twintigste eeuw.
Dat komt omdat hij inging op de kernvraag van de filosofie: hebben woorden een ware betekenis?



 


Dit is, een beetje verbazingwekkend, geen extract uit het werk van Wittgenstein.
Het is een fragment uit de autobiografie van Karl Popper.
"Woorden hebben geen ware betekenis."
De houding dat woorden wel een ware betekenis zouden hebben benoemt Popper als "essentialisme", en Popper beschouwt zichzelf als een "anti-essentialist".  

Het probleem van zijn stelling is dat we nooit te weten zullen komen wat een "feit" ("fact") is.
We zullen zelfs niet te weten komen wat Popper bedoelt met een "feit".
Immers, "feit" is een woord, en "laat jezelf nooit opjutten in het ernstig nemen van problemen over woorden en hun betekenissen".
(Tussen haakjes, een "feit" is dat wat "is". Dat noem ik "essentialisme".)
Elke conversatie over de vermeende feiten van Popper wordt zinloos, het is pure speculatie wat hij begrijpt onder "feiten".
Tenzij je beschikt over de "gave des onderscheids", tenzij je behoort tot het esoterisch genootschap van zij die "feiten" kunnen onderscheiden van "niet-feiten".

Ik wil daar niet toe behoren.
Exit Popper dus.
Enter Wittgenstein.


De aantrekkingskracht van Wittgenstein schuilt misschien wel in zijn dubbelzinnigheid.
"Er is een ware betekenis in een woord", roept de ene, "lees de tractatus er maar op na."
"Er is geen ware betekenis in een woord", roept de andere, "lees de filosofische onderzoekingen  er maar op na."
Wittgenstein is een charlatan, een filosoof die een wonderpoeder aanlevert waar je twee kanten mee op kan. Voor elk wat wils.
Wittgenstein spreekt zichzelf tegen.
Wittgenstein verkoopt nonsens.
Maar Wittgenstein weet dat hij zichzelf tegenspreekt, hij weet dat hij nonsens verkondigt.
Waarom poneert hij willens en wetens twee stellingen die precies tegenovergesteld zijn?

Of, zoals hij het zelf formuleert:
Waarom is een contradictie meer te vrezen dan een tautologie?
(689. Warum ist ein Widerspruch mehr zu fürchten als eine Tautologie?)


Geen opmerkingen:

Een reactie posten